Genel Denizcilik Terimleri

Teknede Yönler ve Tekne Kısımları(*)

Denizcilik yüzyıllardır süregelen çok eski bir meslektir, ve her meslekte olduğu gibi denizcilerin de aralarında kullandıkları kendi dilleri vardır. Denize açılmadan önce bu dil hakkında bilgi sahibi olmalı; örnek olarak sağ yerine sancak, sol yerine iskele, çapa yerine demir demeyi öğrenmelisiniz.

Gemide YönlerTekne: Su üzerinde insan ve yük taşıma maksatlı olarak kullanılmaya elverişli, gücle sevk edilen her türlü deniz aracı.

Baş: Bir teknenin ön ve ileri kısmı.

Pruva: Bir teknenin ön tarafı, ileri istikameti.

Kıç: Teknenin geri kısmı.

Pupa: Bir teknenin kıç kısmından geri istikameti

Sancak: Teknenin pruva-pupa hattının sağ tarafı.

İskele: Teknenin pruva-pupa hattının sol tarafı.

Vasat: Teknenin pruva-pupa hatına göre orta kısmı.

Omuzluk (Sancak/İskele Baş/Kıç): Teknenin baş veya kıçında sancak ve iskele tarafında 45 derecelik nisbi açı içindeki bölüm veya yön.

Geminin Yatay KesitiGeminin Yatay Kesiti (Omurga, Posta ve Kemereler)

Omurga: Teknenin postalarının üzerine oturtulup bağlandığı, ve baştan kıça kadar uzanan ağaç/madeni kısım. Genellikle küçük teknelerde yekpare olur.

Posta: Üzerine kaplama tahtalarının (veya saçlarının bağlandığı) ağaç veya maden eğriler (kaburga).

Kemere: Güvertenin döşenebilmesi için posta uçlarını birleştiren enine (omurgaya dik) konan kısımlar.

Güverte: Gemilerde ve teknelerde baştan kıça kadar döşenmiş tahta veya madeni platform. 

Baş/Kıç Bodoslama: Teknenin başında veya kıçında teknenin başını veya kıçını meydana getirmek maksadıyla yukarı yöne doğru konan ağaç veya saçtan yapılan sütun.

Çene: Omurga ile baş bodoslamanın birleştiği köşe.

Balb: Gemilerin baş bodoslamalarının su içindeki kısmında bulunan şişkinlik. Yeni gemi inşa tekniği olan "balb"lar, geminin ileri hareketi ile meydana gelen dalgaları küçültmeye ve suyun gemi karinasına olan basıncını azaltmaya yarar. Bu sayede yakıt tasarrufu ve az miktarda sürat avantajı sağlanır. Özellikle büyük ticari gemilerde kullanılır.

Borda: Geminin su kesiminden yukarıda kalan dış kısmı.

Küpeşte: Rüzgarlı ve denizli havalarda denizlerin güverteye girmemesi için bordaların ana güverteden yukarı doğru uzatılmasıyla meydana gelen ve geminin etrafını kısmen kuşatan güverte üstündeki borda kaplaması.

Alabanda: Bordanın iç kısmı.

Gemi bölümleriKarina: Bir teknenin sualtında kalan ıslak dış kısmı.

Sintine: Gemi makine ve kazanlarının bulunduğu kısmın zemininin altında, genellikle ambar güvertesinin altında kalan ve gemi içinden sızan sularla makine ve kazan dairelerinden akan yağ yakıtların toplandığı en alt kısım.

Kana Rakamları: Gemilerin çektikleri su derinliğini göstermek için baş ve kıç bodoslamaları üzerine konmuş rakamlar.

Pervane/Uskur: Gemi ve deniz araçlarının ileri ve geri hareketlerini sağlamak üzere bir makine vasıtasıyla dönen bir milin ucuna takılmış iki veya daha fazla kanattan ibaret parça.

Köprüüstü: Gemilerin seyir ve manevralarını idare etmek üzere en üst güvertelerden yukarıda etrafı iyice görebilecek yükseklikte yapılmış ve genellikle sancaktan iskeleye kadar uzatılmış bölüm.

Dümenevi: Dümene kumanda edilen, serdümenin bulunduğu mevki. Genellikle köprüüstüne yakın veya köprüüstünde bulunur.

Güverte Donanımları

BabaBaba

Halat: Bitkisel, sentetik veya çelikten yapılmış ve kolların bükümünün aksine kolların bükülmesiyle meydana gelen, bükülmeye ve çekmeye uygun çevresi 2.54 cm ‘den (1 burgata) büyük olan urgan.

Baba: Halat volta etmek için ağaç veya madenden yapılmış silindirik biçimli, başlıklı veya halatların kurtulmaması içinçıkıntılı güverte veya rıhtıma bağlanan sabit gereç.

Koç BoynuzuKoç Boynuzu

Koç Boynuzu: Baş ve kıç omuzluklar ile mataforaların üzerinde bulunan ve halat volta etmek için kullanılan boynuz şeklinde iki kulaklı madeni eçhize. 

Loça: Demir zincirinin akması ve demir bedeninin yerleşmesi için baş tarafta açılmış madeni oluk.

Kurt ağzı Kurtağzı

Kurtağzı: İçinde halat geçmesi için güverte üzerinde baş ve kıç omuzluklarına monte edilen ağzının bir kısmı açık demir yastıklar. 

Demir: Gemi ve deniz araçlarını istenilen yerde sabit tutmak için halat veya bir zincire bağlı olarak denize bıraktıkları özel biçimde dökme demir veya çelikten yapılmış ağırlıklar.

Puntel: Tehlike sınırlarını belirtmek üzere küpeşteler hizasına ve diğer yerlere konulan direk/dikmeler.

Gemicilik Terimleri:

Volta: Bir halatın babaya veya biteye bir kez dolaştırılıp, çımasının bedeni yönünde bulundurulması.

Fora: Bir yere volta edilmiş olan halatın çıkartılması

Alesta: Hazır olmak, hazır olarak apikoda beklemek. Alesta tramola (Tramola etmeye hazır ol) Alesta ferro (Demir atılmaya hazır)

Vira: Vidayı, cıvatayı, ırgat veya vinci sarma yönünde çevirmek için verilen komut. 

Vira Etmek: Çekmek,Kaldırmak

Mayna Etmek: Aşağı indirmek (ağır ağır); Rüzgarın ve denizin şiddetinin azalması.

Hisa Etmek: Herhangi birşeyi yukarıya kaldırmak, çekmek.

Arya: Yelkenin, sancağın veya çubukların aşağıya indirilmesi

(*)Bu sayfadaki terimler ve anlamları Dz.Kd.Alb.Turgay AYTAÇ tarafından derlenen ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından yayımlananan "Denizci Dili" isimli yayından alınmıştır.